Cruisebestemmingen in Noorwegen

Highlights

Noorwegen staat bekend om zijn Vikingverleden. Maar de geschiedenis van Noorwegen gaat verder terug en wel tot 14000 voor Christus. De Viking (Noormannen) periode begon rond 800 na Christus toen de Noormannen meer land veroverden in het noordelijke deel van Europa. De Vikingen hielden plundertochten door grote delen van Europa. Koloniën werden gesticht in Groenland, IJsland, de Shetland-eilanden en Orkney. De eerste koning van de Vikingen was Harald Harfagre. Hij werd gekroond nadat hij de strijd bij Stavanger won en verschillende koloniën in Noorwegen veroverde. De Vikingperiode duurde voort tot 1066 toen Harald III de strijd bij Sramford Bridge in Engeland verloor. Vanaf 1319 tot 1343 hadden Noorwegen en Zweden een gezamenlijke koning, Haakon VI. Hij was de zoon van de Zweedse koning Magnus Erikkson. Na de dood van Haakon VI volgde zijn vrouw, de Deense prinses Margaretha, hem op. Bij de Unie van Kalmar in 1397 werden de drie Scandinavische rijken verenigd. Zweden maakte zich in 1523 los uit de Unie, maar Noorwegen viel hier tot 1814 onder. In oktober 1905 riep Noorwegen zijn onafhankelijkheid uit.

Het Noorse bergland ontstond ongeveer 340 miljoen jaar geleden. Tijdens de ijstijden werd het bedekt met een ijslaag van 2000 meter dikte. De gletsjers schuurden het gebergte af zodat de bergtoppen op de meeste plaatsen sterk afgerond zijn. De gletsjers van het landijs hebben ook diepe kloven in het landschap uitgeslepen. Waar deze kust bereikten, liepen ze na de ijstijd, zo’n 10.000 jaar geleden, vol zeewater. Zo ontstonden de fjorden. Langs de gehele Noorse kust (2650 km) slingeren de fjorden zich diep het land in en niet één is er hetzelfde. Elke fjord heeft zijn eigen karakteristieke kenmerken. Het verst landinwaarts reikt de Sognefjord (204 km). Daarop volgen de Hardangerfjord (179 km), de Trondheimfjord (126 km) en de Oslofjord (100 km). De hardste gesteenten waren in de ijstijden minder aan erosie onderhevig. Daardoor werden ze niet zo sterk afgesleten. Tussen de fjorden vindt u op vele plaatsen een onbewoonde rotsachtige hoogvlakte die in het Noors fjell wordt genoemd. Deze hoogvlakte liggen boven de boomgrens.

Het verschijnsel ‘middernachtzon’ kan astronomisch heel eenvoudig verklaard worden. De aarde draait in de loop van een jaar éénmaal om de zon, waarbij de aardas niet loodrecht op het draaivlak staat, maar ten opzichte hiervan een scheve stand van 23º 27’ heeft. Dit heeft tot gevolg dat de zon in de noordelijke zomer, als het noordelijke einde van de ‘scheve’aardas naar de zon wijst, over de noordpool heen op de nachtzijde van de aarde kan schijnen. In het gunstige geval, namelijk op 21 juni in de midzomernacht, is de zon daarom ook ‘ ’s nachts’ evenveel breedtegraden ten zuiden van de pool te zien als de aardas scheef staat ten opzichte van de rotatiebaan van de aarde. Omdat de pool op 90º ligt en de aardas een scheve stand van 23º 27’ heeft, moet dit op 66º 33’ noorderbreedte plaatsvinden. Deze breedtegraad heet nu de poolcirkel; hier gaat in de zonnewendenacht de zon niet meer onder.

Het verschijnsel van de schemeringsnachten (ook wel ‘grijze’ nachten genoemd), waarin het relatieve licht blijft, kan nog ten zuiden van de poolcirkel tot 50,5º worden waargenomen. Direct op de pool echter begint op 21 maart de 187 dagen durende ‘pooldag’ die op 23 september eindigt. Als de zon vervolgens verder naar het zuiden trekt, is hij, zodra hij de evenaar is overgestoken, op de Noordpool niet meer te zien: de 178 lange (Noord-) ‘poolnacht’ is daardoor begonnen. Als de zon de zuiderkeerkring heeft bereikt, is hij ook overdag niet meer op de noordelijke poolcirkel te zien; dit is de winterzonnewende. Een typisch poolverschijnsel is ook de roodkleuring van de zon, die plaatsvindt naarmate de zon rond middernacht dichter de horizonlijn nadert. Bij de passage van zonlicht door de atmosfeer wordt kortgolvig licht (zoals blauw en violet) sterker verstrooid dan langgolvig licht (zoals rood). In de poolstreek legt het licht nog een extra afstand door de atmosfeer van de nachtzijde af, wat een sterkere roodkleuring tot gevolg heeft.

Een fascinerend hemellicht in de vorm van kleurige lichtslierten manifesteert zich – vooral na een sterke activiteit van zonnevlekken – in de poolstreken: het poollicht. Het kan alleen in lange, heldere winternachten worden waargenomen. In Noorwegen kan het als noorderlicht soms ook ver ten zuiden van de poolcirkel worden waargenomen.

De oorzaak van dit verschijnsel is de zonnewind, een stroom van elektrisch geladen deeltjes, die de zon voortdurend uitstraalt. Het magneetveld van de aarde vangt deze deeltjes op en buigt ze naar de polen af. Daar, in de bovenste lagen van de atmosfeer, tussen 70 en 400 km hoogte, botsen de zonnedeeltjes met de geïoniseerde, elektrisch geladen deeltjes van de atmosfeer. De energie van de zonnedeeltjes wordt daarbij overgedragen op atomen van de atmosfeer, die in het karakteristieke licht gaan stralen. Deze lichtverschijnselen variëren van blauwachtig schijnende gordijnen tot groenachtige golvende sluiers, soms met geelachtige en roodachtige deeltjes, die in voortdurende beweging zijn aan het firmament. Zij vormen een fascinerend kosmisch vuurwerk.

Het noorderlicht-verschijnsel bleek een goede mogelijkheid te zijn om precieze gegevens over het wezen van de zonnewind te verkrijgen. Omdat de samenstelling van de atmosfeer een relatief bekend gegeven is, kan aan de hand van de lichtverschijnselen worden bepaald om welke colliderende deeltjes het nu eigenlijk gaat. Hierdoor is het noorderlicht als het ware de bode die bepaalde activiteiten van de zon verraadt.

De oudste sporen van menselijke nederzettingen in Scandinavië zijn die van de Komsa-cultuur aan de kusten van het huidige Finnmark. Het is heel waarschijnlijk dat deze vroege kolonisten uit Siberië geïmmigreerde Samen (‘moerasmensen’) waren. In dit opzicht zou men ze als de oerinwoners van Scandinavië kunnen beschouwen. De Samische kolonisatie van Scandinavië is pas sinds de ijzertijd (800-300 voor Christus) volledig bewijsbaar. In deze tijd stonden de Germanen juist op het punt om naar het noorden door te dringen.

De Samen konden weinig uitrichten tegen de agressieve Germaanse stammen. Zij overleefden door zich terug te trekken in plaats van te vechten. Zo werd het ook in de 9de eeuw beschreven door Ottar van Hålogaland in een verslag aan koning Alfred de Grote van Engeland. Dit is het oudste schriftelijke bewijs van de levenswijze van de Samen. Toen manifesteerden zich echter ook al de verwaandheid en de arrogantie van de vikingen tegenover de niet-krijgszuchtige, ‘laffe’ Samen, die al spoedig de kleinerende scheldnaam ‘Lappen’ kregen.

Wat betreft land en voedsel waren de Samen bovendien concurrenten, die men echter uit hun nederzettingen en van hun weidegronden kon verdrijven, zonder dat ze zich daarbij verdedigden. Daarnaast kon men met de Samen gunstig zaken doen, want zij hadden weinig verstand van de werkelijke waarde van de met hen geruilde edelmetalen en huiden. Zolang ze zich maar terugtrokken in economisch onbelangrijke gebieden, zoals de kale vlakten van Finnmark, zich onder dwang lieten kerstenen, gehoorzaam hun belastingen betaalden en verder ook geen overlast veroorzaakten, mochten de Samen als verachte minderheid rustig verder vegeteren.

Maar juist deze tendens om de Samen te verdrijven naar ongunstige gebieden waar ze alleen als nomadische herders van rendierkudden konden overleven, heeft de tegenwoordig zo beschermwaardige Samische cultuur doen ontstaan, met hutten (gammen), tenten, klederdracht, rendiersleden (akja, pulka) en ski’s. Aanvankelijk hadden de Samen zich ook toegelegd op akkerbouw en visserij, maar door het verlies van de landbouwgronden en de kuststroken moesten ze deze activiteiten opgeven. Daardoor werden ze gedwongen om hun levenswijze, hun voeding en hun levensritme helemaal af te stemmen op het enige nuttige dier dat zij nog hadden: het rendier. Wat van het rendier niet eetbaar was, diende als grondstof voor het vervaardigen van kleding en gereedschap. De enige andere leverancier van beschikbare grondstoffen was de kale bostoendra met haar dwergberken, mos en stenen. Hun enige luxe waren de weinige schapen, waarvan de Samen de wol gebruikten voor het weven van hun klederdracht, linten en mutsen. De vier punten van hun fraaie mutsen symboliseren de vier windstreken en hun vrijheid om overal heen te kunnen trekken. Pas in het begin van de 20ste eeuw vond er een verandering plaats van het afzonderingsbeleid ten aanzien van de Samen. Men begon de Samen te overstelpen met de zegeningen van de welvaartstaat en wilde ze op de manier van een welwillende koloniale heerser ‘civiliseren’.

Pas na de Tweede Wereldoorlog kwam men tot het besef dat de oude Samische cultuur – vooral de Fins-Oegrische taal – alleen vanuit zichzelf, ‘van binnenuit’, behouden kon worden en dat de gebruiken van de Samen belangrijke bouwstenen vormden van de hele Scandinavische ontwikkeling. Dientengevolge werden er Samische scholen en cultuurhuizen gebouwd en kregen de Samen financiële steun en beurzen. Sinds 1990 is er in Karasjok een ‘Samisch parlement’, dat echter alleen een adviserende functie heeft. Veel Samen gaven hun traditionele levenswijze en hun kudden op, kozen voor een vaste woonplaats en werden daardoor concurrenten voor de toch al schaarse arbeidsplaatsen in het structureel zwakke noorden. Daarom kwamen er nieuwe, gesubsidieerde arbeidsplaatsen in de land- en bosbouw. Het is nog maar de vraag of door deze recente ontwikkelingen ook de cultuur der Samen behouden blijft, want hun kunstnijverheid, sagen en liederen (joik) en hun verreikende familiebanden zijn uit het kommervolle nomadenleven ontstaan. Het probleem is juist om een levenswijze die is voortgekomen uit ontberingen, te versmelten met de ‘zegeningen van de civilisatie’, die in de vorm van caravans, televisies, motorsleden en terreinmotoren ook bij de nog nomadische Samen ingang hebben gevonden.

Tegenwoordig zijn het slechts nog 2000 van de 20.000 Noorse Samen die een ‘aangepaste’ traditionele levenswijze in de praktijk brengen; door de verkoop van geweven linten en souvenirs van berkenschors, rendierhuiden, horens of botten proberen ze wat bij te verdienen.

De Noorse Kroon (NOK), onderverdeeld in 100 øre .

U kunt buitenlandse valuta, travellercheques en eurocheques ( in steeds mindere mate en maximaal NOK 1300 per cheque) omwisselen in de banken., wisselkantoren, grote postkantoren en in de grote hotels. De voornaamste credit cards (American Express, Mastercard, Diners) worden geaccepteerd in de meeste winkels, restaurants en hotels). Tevens zijn er vele bankautomaten waar u geld kunt pinnen. Let bij het gebruik van de bankpas wel op de symbolen (cirrus) op de geldautomaat. De banken zijn geopend van maandag t/m vrijdag van 08.15-15.00 uur en op donderdag tot 17.00 uur.

In Noorwegen worden behalve Samisch nog twee soorten Noors gesproken. Het rijks- Noors, riksmål of bokmål, is de taal die de Noren te danken hebben aan de meer dan 400 jaar durende Deense overheersing. Deze taal wordt gehanteerd door de meeste Noren. In Noorwegen kunt u echter goed terecht met Engels en/of Duits.

Alstublieft (bij het aanbieden) Vær så god

Hoe kom ik in…? Hvordan kommer jeg til…?

Kunt u mij dat op de kaart aanwijzen? Kan de vise meg det på kartet?

Vandaag / gisteren i dag / i går

Naar Nederland: 0031 + kengetal zonder 0 + abonneenummer.

Naar België:0032 + kengetal zonder 0 + abonneenummer.

Er zijn in Noorwegen zowel munttelefoons als kaarttelefoons (TeleKort). De openbare telefoons gebruiken munten van 1 kr, 5 kr en 10 kr. Telefoonkaarten kunt u kopen bij kiosken, postkantoren, grote spoorwegstations en in sommige supermarkten. Ze kosten 35 kr (voor 22 eenheden), 98 kr (voor 65 eenheden) en 210 kr (150 eenheden). Een toenemend aantal openbare telefoons accepteert credit cards.

Om een collect gesprek te kunnen voeren draait u  115 ( voor internationale gesprekken).Tussen 22.00-08.00 geldt er een korting van ongeveer 15% op de internationale tarieven.

U heeft vanuit Noorwegen tevens makkelijk bereik met uw mobiele telefoon.

Post vanuit Noorwegen naar Nederland en België duurt ca. 3 tot 5 dagen. Postzegels kunt u zowel in het postkantoor kopen als op plaatsen waar ansichtkaarten worden verkocht.

Op brieven en ansichtkaarten naar Europa moet een postzegel van 7 NOK.

Postkantoren zijn geopend van maandag t/m vrijdag van 08.00/08.30-16.00/17.00 uur en op zaterdag van 08.00-13.00 uur.

De winkels zijn geopend van maandag t/m vrijdag van 09.00-16.00/17.00 uur, op donderdag geopend tot 18.00/19.00 uur en op zaterdag van 09.00/10.00-13.00/15.00 uur. De meeste kiosken zijn de hele week (ook op zondag) open tot 21.00/22.00 uur.

Truien en vesten (kofter), gebreide handschoenen en wanten, tinnen en zilveren voorwerpen (bijvoorbeeld bestek), houten voorwerpen al of niet met de hand beschilderd zoals trollen en fjordenpaarden, emailsieraden, glas en keramiek.

Wanneer u meer dan NOK 308 in dezelfde winkel besteedt, kan in Bergen, aan boord, de BTW aan aftrek van de provisie terugkrijgen (tussen de 10-14% van de prijs). Let daarbij op het Bordje TAX FREE bij de winkels.

Taxi’s vindt u in de meeste gevallen direct in de haven. Houdt u er rekening mee dat deze niet goedkoop zijn!

Noorwegen heeft naar verhouding maar een beperkt spoorwegnet: ruim 4200 km (ter vergelijking: Zweden heeft ruim 12.000 km). Dit is een gevolg van de talrijke bergmassieven en fjorden. Er zijn speciale toeristische lijnen - zoals de Flåmlijn- waarmee een gecombineerde excursie kan maken: heen met de trein en terug met de bus of omgekeerd.

Havens

Bergen

Afwisselende smalle fjorden, idyllisch verscholen dorpjes tussen de groene heuvels. Bergen is zowel het begin- als eindpunt van de bekende Hurtigruten-veerdienst tussen Bergen en Kirkenes en ligt dan ook vrijwel geheel aan het water. ‘De poort van de fjorden’ is gebouwd op zeven heuvels en heeft een gezellige sfeer.

De eerste huizen in het middeleeuwse centrum werden gebouwd op de noordelijke oude Hanzekade, de Bryggen. Het is een wirwar aan smalle straatjes en steegjes met oude houten huizen. Het is maar een kort ritje met de Fløibanen (kabelbaan) naar de 320 meter hoge bergtop Fløien voor een prachtig uitzicht. Struin rond op de gezellig drukke vismarkt, breng een bezoek aan één van de kunstmusea of geniet van de versgevangen vis in één van de restaurantjes van de binnenhaven Vågen.

Oslo

Oudste van de Scandinavische hoofdsteden waar u op loopafstand van het schip naar het centrum kunt. Bezichtig bv. de Domkirke of het Vikingskiphus.

De naam Oslo komt van As, een Noors woord voor God, en Lo, veld. Volgens de Noorse kroniekschrijver Snorri Sturluson werd de stad gesticht rond 1048 door Harald Hardrada. Olav Kyrre, de zoon van Harald, vestigde hier een bisdom en bouwde een kathedraal al bleven de Noorse koningen in Bergen wonen.

Aan het begin van de 14de eeuw maakte Hakon V hier een einde aan door te verhuizen naar Oslo, waar hij het fort Akershus liet bouwen. Tot 1349 maakte de stad een bloei door, maar toen ging bijna de helft van de bevolking ten onder aan de pest. Het verval dat hierop volgde, werd nog versneld toen Noorwegen in 1397 onder Deens bewind kwam. Oslo was geen machtscentrum meer en werd verwaarloosd.

Alesund

De binnenstad van Ålesund werd in 1904 getroffen door een grote brand, waarbij 10.000 mensen alles kwijt raakten. De huizen zijn toen in Jugendstill herbouwd. Het verschil met andere Noorse steden is in één oogopslag duidelijk. U ziet er noch de oude houten huizen noch het functionele beton en glas, maar in plaats daarvan een verzameling trotse grijze en witte gevels, rijkversierd en bekroond met een woud van torentjes en pinakels. Het zijn draken en menselijke gezichten, neoclassistische en namaakgotische gevels, decoratieve bloemen en zelfs een paar farao’s; het geheel lijkt gedecoreerd te zijn door een stel overambitieuze architecten. De stad is gebouwd op drie eilandjes aan de ingang van de Storfjord. De 100 km lange Storfjord dringt met talrijke vertakkingen landinwaarts. De arm bij Linge en Eidsdal heet Norddalsfjord. Hellesylt ligt aan de Sunnylvsfjord. De aftakking hiervan naar het oosten is de Geirangerfjord. De inwoners verdienen hun brood met visvangst en het bereiden en exporteren van visconserven en diepvriesvis. Bezienswaardigheden Atlanterhavsparken Het Atlanterhavsparken, het in 1998 geopende nieuwe aquarium van Ålesund, ligt op 3 km ten westen van het centrum. De bezoekers van dit grootste aquarium van Noord-Europa kunnen een indruk krijgen van de Atlantische fauna met nadruk op die van de Noorse fjorden. (dagelijks geopend van 10.00-20.00 uur) Sunnmøre Museum Het Sunnmøre Museum herbergt, behalve oude boten en huizen, ook visgerei voor de vangst in de Noordelijke IJszee. De middeleeuwse afdeling omvat materiaal gevonden bij de opgraving van een boerderij en het zogenaamde Kvalsundskipet, een vikingschip uit de 8ste eeuw. (maandag t/m vrijdag 11.00-15.00, zaterdag en zondag van 12.00-16.00 uur) Standbeeld van de viking Rollo In het stadspark staat een standbeeld van de viking Rollo. Hij was het die in het begin van de 10de eeuw Normandië als leengoed kreeg van de Franse koning. De Franse stad Rouen schonk dit beeld van Rollo aan de geboorteplaats van de eerste hertog van Normandië. Het gedenkteken voor Wilhelm II getuigt van dankbaarheid tegenover de Duitse keizer voor zijn hulp bij de herbouw van de stad na de brand in 1904. Aklsa Vanuit het stadspark voeren een voetpad en een rijweg naar de 190 meter hoge Aklsa; vanuit het restaurant kijkt u neer op stad, fjord, bergen en eilandjes. Giske, Valderøy en Godøy U kunt vanuit Ålesund via de in 1987 geopende tunnel ook de eilanden Giske, Valderøy en Godøy bezoeken, waar een groot aantal prehistorische grafheuvels is te vinden. Op Giske staat een kerkje van marmer uit de 12de eeuw. Trollstigen De in 1936 gebouwde 56 km lange weg van Valldal naar Åndalsnes heet Trollstigen, de weg van de trol. Hier bent u in het westelijke deel wat in Noorwegen vaak Trollparken genoemd wordt, een gebied dat onder meer het Gudbrandsdal, Valdres, Hadeland en Østerdalen omvat. Hier spelen de meeste verhalen over trollen zich af. De Trol is een oer-Noors fenomeen. Volgens de mythologische overleving zouden trollen, die soms groter waren dan kerktorens, in de bergen leven. Overdag roofden ze mooie meisjes om die ‘s nachts op hun hoofd te laten krabben. Andere exemplaren zouden echter op de bodem van de meren leven, of onder een brug of in een eenzame hut. Weer andere worden voorgesteld als een soort kabouters met een staart en een lange neus, die in holen leven en graag feest vieren. Ze zouden een bovennatuurlijke kracht bezitten: als mensen hen niet vriendelijk bejegenden, richtten ze heel wat kwaad aan. Hier zijn dennen, groene weiden, aardbeienvelden en bloemen en het hoogste punt is bij Alnestreset (852 meter) in de sneeuw. Op een rotspartij staat hier de Trollstigen Fjellstue, een restaurant met souvenirwinkel. Naast allerlei snuisterijen worden hier uiteraard ook trollen verkocht. Volgens de traditie zijn ze gemaakt van grillig gevormde stammetjes en stronken, sommige beschilderd en aangekleed. Bij het uitzichtspunt Trollstigen stort de waterval Stigfoss 180 meter in het dal omlaag. Nuttige tips Ligplaats schip Cruiseschepen liggen aan de Prestebrygga / Storneskaia. Het is ca. 150 meter lopen naar het stadscentrum.

Stavanger

In dit stadje is praktisch alles per voet bereikbaar. Wandel heerlijk door het oude centrum of bezoek een van de bezienswaardigheden die hier volop zijn.

Stavanger is de vierde stad van Noorwegen, maar het is internationaal gezien na Oslo ongetwijfeld de bekendste. Stavanger is de lieveling van de Noordzee.

De stad heeft vele jaren van voorspoed te danken aan het water. De eerste bewoners van de plaats vulden hun dagelijkse menu aan met vis. Later kwamen er elk jaar grote scholen haring naar de kust. De ‘Siddiser’ of ‘Siddis’, de inwoners van Stavanger, deden er hun voordeel mee. Tegelijkertijd begon een bloeiende handel met het buitenland. Er lagen ooit zoveel zeilschepen in de haven van de stad dat men van de ene naar de andere kant kon lopen over de dekken. Toen de zeilboten werden ingehaald door stoomschepen en de haringen wegbleven van de kust, wachtten de Stavangers op een nieuw wonder, en dat kwam. Er verschenen zelfs enorme hoeveelheden kleine vissen voor de kust, die werden ingeblikt en verkocht als ‘Noorse sardines’. Overal ontstonden fabrieken waar de vis werd verwerkt. Er hing een doordringende vislucht over de stad, die op waarde werd geschat door de inwoners: ‘Dat is de geur van geld’ werd er gezegd.

Geiranger

Deze havenplaats ligt aan de punt van de Geirangerfjord en is omringd door bergen en prachtige watervallen. Het naderen van Geiranger is spectaculair!

U ziet langzaam het dorpje verschijnen, verborgen in een holte aan de oostkant van de fjord.

Hoewel het dorpje, dat ook wel Merok wordt genoemd, slechts 300 inwoners heeft, is het één van de meest bezochte plaatsen in Noorwegen.

In het hoogseizoen is het dorpje overladen met campers en caravans die het enorme kampeerterrein tot de nok toe vullen. Daarnaast zijn er hotels, pensions en souvenirwinkels.